و اگر هم از مسئله بالا چشم‌پوشى كنيم شواهدى داريم كه : انگيزهء خلفا از جمع كردن قرآن ، جمع مردم بر مصحفى بوده كه تأويل ، تفسير ، شأن نزول و غيره را نداشته باشد براى حفظ مصلحت هيئت حاكمه چون كه بعضى از اين مصاحف داراى تفسير و شأن نزول با منافع هيئت حاكمه مغاير بوده است . « زركشى » دربارهء عثمان مىگويد : « . . . علت اين كه قرآن را بدون تأويل ، تفسير ، تقديم و تأخير و آيات منسوخ التلاوة ، به عنوان مصحف قرار دادند و آن را از هر افزايشى زدودند و رسم الخط مشخصى براى مصحف قرار دادند آن بود كه بعدها كسى دچار شبهه و فساد نشود « 1 » » . « عامر شعبى » هم در اين باره مىگويد : « مردى مصحفى نوشته بود كه در كنار هر آيه ، تفسير آن مكتوب بود . عمر مصحف را خواست و آن را با « مقراض » قطعه‌قطعه كرد « 2 » » . مصحف امام على - ع - را هم به دليل داشتن تأويل تنزيل و ديگر مسائلى كه به ضرر هيئت حاكمه بود نپذيرفتند . اين ماجرا معروف است و ما بازهم به آن خواهيم پرداخت . خط سياسى زيد بن ثابت اما اين كه بر نقش زيد در جمع‌آورى قرآن ، تأكيد مىشود به دلايل زير است : « زيد » عثمانى بود ، و از خط ولايت امير المؤمنين على - عليه الصلاة و السلام - خارج بود همچنين زيد در « سقيفه » موضعى عليه انصار داشت . و مهاجرين را تأييد مىكرد . ابو بكر هم اين موضع زيد را مورد تشويق قرار داد و زيد را ستود « 3 » باز زيد از جمله كسانى بود كه با على - عليه السلام - بيعت نكرد « 4 » . و زيد عثمانى بود . و در هيچيك از جنگهاى على با وى نبود « 5 » . على عليه السلام - هم عطاى هر كه را در جنگهاى امام شركت

--> ( 1 ) البرهان ، ج 1 ، ص 235 و 236 . ( 2 ) كنز العمال ، ج 2 ، ص 204 به نقل از : ابى شيبه . ( 3 ) رك : سير اعلام النبلاء ، ج 2 ، ص 433 . مسند احمد ، ج 5 ، ص 186 . تهذيب تاريخ دمشق ، ج 5 ، ص 449 . و التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 244 . به نقل از : تهذيب . ( 4 ) رك : تاريخ الامم و الملوك ، ط دار المعارف ، ج 4 ، ص 430 و 431 و الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 191 . ( 5 ) اسد الغابه ، ج 2 ، ص 22 الاستيعاب در حاشيه الإصابة ، ج 1 ، ص 554 . قاموس الرجال ، ج 4 ، ص 239 و تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 462 .